ولى در روايات اسلامى كه در تفسير و توضيح آيه فوق آمده است ، غالبا به امير مؤمنان على ع تفسير شده است . حاكم ابو القاسم حسكانى كه از دانشمندان اهل سنت است به سند خود از « محمد حنفيه » از « على » ع نقل مىكند كه فرمود : انا ذلك المؤذن : « آنكه اين ندا را در مىدهد منم » و همچنين به سند خود از ابن عباس نقل مىكند كه على ع در قرآن نامهايى دارد كه مردم آنها را نمىدانند ، از جمله « مؤذّن » در آيه شريفه * ( فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ ) * : « على است كه اين ندا را در مىدهد و مىگويد الا لعنة على الذين كذبوا بولايتى و استخفوا بحقى : « لعنت خدا بر آنها باد كه ولايت مرا تكذيب كردند و حق مرا كوچك شمردند » ( 1 ) . از طرق شيعه نيز روايات متعددى در اين زمينه وارد شده است ، از جمله اينكه « صدوق » با سند خود از امام باقر ع نقل مىكند كه امير مؤمنان على ع به هنگام بازگشت از ميدان جنگ نهروان ، مطلع شد كه معاويه آشكارا او را دشنام مىدهد و يارانش را به قتل مىرساند ، حضرت برخاست و خطابه اى ايراد كرد و در ضمن فرمود : « ندا دهنده در دنيا و آخرت منم همانگونه كه خداوند مىفرمايد : * ( فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ أَنْ لَعْنَةُ اللَّه عَلَى الظَّالِمِينَ ) * ، من آن مؤذّن رستاخيزم ، و نيز مىفرمايد وَأَذانٌ مِنَ اللَّه وَرَسُولِه ( به هنگام حج بايد از طرف خدا و پيامبر اين صدا به گوش همه مردم برسد . . . ) آن مؤذن نيز من بودم » ( 2 ) . ما فكر مىكنيم علت اينكه امير مومنان على ع به عنوان مؤذّن و ندا دهنده در آن روز انتخاب مىشود . اين است كه اولا در دنيا نيز اين منصب را از طرف خدا و پيامبر ص داشت ، زيرا پس از فتح مكه ماموريت پيدا كرد كه سوره برائت را در

--> ( 1 ) مجمع البيان ذيل آيه مورد بحث . ( 2 ) تفسير برهان جلد 2 صفحه 17 .